धाराशिव : जेव्हा त्याला कळले की त्याचे वडील राहिले नाहीत तेव्हा तो केवळ 15 वर्षांचा होता. तो दहावीत शिकत होता. त्यांचे वय कमी असले तरी त्यांच्या डोळ्यासमोर अनेक प्रश्न उभे राहिले. आता कुटुंबाचं काय होणार, माझं शिक्षण कसं होणार? सहा भावंडांचे कुटुंब आणि वडील हे त्या कुटुंबाचे एकमेव कमावते. जे वडील आता आपल्या कुटुंबासोबत नव्हते. अशा परिस्थितीत त्याच्या आईने जबाबदारी स्वीकारली आणि त्याला स्पष्ट सांगितले, तू तुझा अभ्यास थांबवायचा नाहीस, तुला फक्त पुढे जायचे आहे. बोर्डाच्या परीक्षेला फक्त दोन महिने बाकी होते आणि त्यामुळे तब्येत नसतानाही आईने शेतीचे काम हाती घेतले.
ही गोष्ट आहे महाराष्ट्रातील समाधान गलांडे यांची, ज्याने आपल्या मेहनतीने आणि झोकून देऊन मोठे स्थान मिळवले आहे. समाधान हा महाराष्ट्रातील दुष्काळी मराठवाड्यातील एका रोजंदारी मजूर कुटुंबातील आहे. सहा भावंडांच्या कुटुंबात समाधानचे वडील एकमेव कमावते सदस्य होते. वडिलांच्या आकस्मिक निधनाने संपूर्ण कुटुंबच अडचणीत आले होते. आई आजारी होती, पण शेतीशिवाय उदरनिर्वाहाचे दुसरे साधन नव्हते. समाधाननेही सर्वतोपरी प्रयत्न केले आणि १०वीत ८१ टक्के गुण मिळवले.
खर्चासाठी दरमहा 1500 रुपये मिळायचे
समाधानला त्याच्या इतर मित्रांप्रमाणे विज्ञान विषय घेऊन बारावीचा अभ्यास करायचा होता, पण शिक्षणाचा खर्च इतका वाढला होता की त्याच्या आशाही धुळीला मिळाल्या. विज्ञान विषय घेऊन बारावी शिकण्यासाठी लातूरला जावे लागले आणि समाधानच्या आईला आपल्या मुलाला पुढील शिक्षणासाठी तिथे पाठवण्याइतके पैसे कमावता आले नाहीत. आई म्हणाली, बेटा, आपल्या मर्यादेत असलेल्या गोष्टीचा विचार कर. बळजबरीने समाधानने त्याच्या जवळच्या बारसी येथील शाळेत प्रवेश घेतला. समाधानच्या राहणीमानासाठी आणि शिक्षणाच्या खर्चासाठी त्याची आई दरमहा १५०० रुपये पाठवत असे.
आर्थिक अडचणींमुळे मार्ग बंद झाला
समाधान शिकत होता, पण मराठवाड्यासारख्या भागात शेती करून रोजंदारीवर काम करणाऱ्या त्याच्या खर्चासाठी ही रक्कम उभी करणे त्याच्या आईला कठीण जात होते. द न्यू इंडियन एक्स्प्रेसच्या वृत्तानुसार, याचा परिणाम असा झाला की समाधानला मिळणारी रक्कम काही दिवसांसाठी थांबली. मुलाचे शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी आईने कर्जही मागितले, पण तिला कुठूनही मदत मिळाली नाही. अशा स्थितीत समाधानने ठरवले की बारावी पूर्ण झाल्यावर पुन्हा गावी जाऊन आईला मदत करायची. गावी परतल्यानंतर समाधानने बीडमध्ये बारावीला प्रवेश घेतला.
फीसमुळे ते स्वप्न सोडावे लागले
समाधानने ज्या कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, त्या कॉलेजमध्ये रोज क्लासला जाण्याची गरज नव्हती. अशा परिस्थितीत समाधानने आईच्या आर्थिक गरजांसाठी मदत करायला सुरुवात केली. अशा स्थितीत उपाय चुकला असेल आणि तो योग्य मार्गावर नाही, अशी टोमणाही काहींनी दिली. मात्र समाधानने सगळ्यांनाच चुकीचे दाखवत 12वीत 72 टक्के गुण मिळवले. आता यावर उपाय काय करायचा हा मोठा प्रश्न होता. तो सामायिक प्रवेश परीक्षेला बसला आणि त्याची फार्मसी अभ्यासक्रमासाठी निवड झाली. मात्र, कोर्सची फी जास्त असल्याने त्याला कोर्सला प्रवेश मिळण्याची शक्यता फारच कमी वाटत असल्याने त्याने आपले स्वप्न सोडून दिले.
पदवीमध्ये अनेक विषयात नापास
यानंतर समाधान यांनी नागरी सेवा परीक्षेची तयारी करण्यासाठी पुण्याला जाण्याचा निर्णय घेतला आणि पदवीसाठी फर्ग्युसन महाविद्यालयात प्रवेश घेतला. मात्र, येथेही त्यांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. खरे तर इथे भाषा हा त्याच्यासाठी मोठा अडथळा होता. समाधानला कोणाशीही नीट संवाद साधता येत नव्हता. तिथे सर्व काही इंग्रजीत शिकवले गेले आणि त्याला काहीच समजले नाही. उपाय इथेच मर्यादित राहिले. तो पहिल्या वर्षी काही विषयात नापासही झाला होता.
मी अडचणीत असताना मित्रांनी मला मदत केली
समाधान इतका निराश झाला की त्याने अभ्यास अर्धवट सोडून घरी येण्याचा निर्णय घेतला. आणि त्याच दरम्यान, एके दिवशी अचानक कॉलेजच्या लायब्ररीत त्याला त्याच्या भागातील एक विद्यार्थी भेटला. आणखी काही महिने प्रयत्न करणे हा उपाय असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. समाधानने हळूहळू त्याचे इंग्रजी सुधारले आणि विषय समजू लागले. समाधानच्या प्रयत्नांना फळ मिळाले आणि त्याचे पदवीचे शिक्षण पूर्ण झाले. आता समाधानने पोस्ट ग्रॅज्युएशनचा अभ्यास सुरू केला. पण याच काळात त्याच्या आईची तब्येत बिघडली आणि समाधानने अभ्यास सोडून घरी जाण्याचा विचार केला तेव्हा त्याचे मित्र त्याच्या मदतीला उभे राहिले. समाधानला सर्वांनी आर्थिक मदत केली.
अशोका विद्यापीठाकडून 14 लाख रुपयांची फेलोशिप
इथे समाधानच्या आयुष्यात एक मोठं वळण आलं. त्यांनी अशोका विद्यापीठात एक वर्षाच्या फेलोशिप प्रोग्रामसाठी अर्ज केला आणि त्याला प्रवेश मिळाला. समाधान गलांडे यांचे हे मोठे यश आहे की त्यांना अशोका विद्यापीठ, दिल्ली कडून 14 लाख रुपयांची यंग इंडियन फेलोशिप मिळाली आहे. समाधान सांगतो की त्याचे वर्ग सुरू झाले आहेत. समाधानची कथा अशा लोकांसाठी प्रेरणादायी आहे जे अनेकदा परिस्थितीमुळे हार मानतात. इरादे मजबूत असतील तर कुठलेही गंतव्य अवघड नसते हे या उपायाने दाखवून दिले.
